Natura kryzysów walutowych

Natura kryzysów walutowych [2008-04-25 10:04:00]
Materiał pochodzi z Portalu Edukacji Ekonomicznej NBPortal.pl
Co jakiś czas wraca pytanie, czy dziś istnieje ryzyko wybuchu kryzysu walutowego. Po serii kryzysów dotykających różne regiony świata w latach 90. ubiegłego wieku i na początku obecnej dekady, ostatnio rynki były spokojne. Ale tak było przecież przed każdym kryzysem.

Kryzys walutowy jest odmianą kryzysu finansowego, która opiera się na utracie zaufania i ucieczce od krajowej waluty. Aby zrozumieć jego mechanizm przyjrzyjmy się bliżej funkcjonowaniu rynku walutowego. Rynek walutowy umożliwia jego uczestnikom wymianę waluty krajowej na waluty zagraniczne zgodnie z relacją określoną przez kurs walutowy odgrywający rolę ceny na tym rynku. Zauważmy, że zmienność kursu walutowego w znacznym stopniu może wpływać na zaufanie inwestorów do waluty danego kraju. Przykładowo, jeżeli waluta krajowa słabnie w relacji do waluty zagranicznej oznacza to, że towary krajowe stają się relatywnie tańsze w stosunku do zagranicznych (co wpływa na zwiększenie eksportu krajowego), a środki finansowe utrzymywane w walucie krajowej tracą na wartości w stosunku do środków przechowywanych w walucie zagranicznej (powoduje to odpływ środków finansowych za granicę). Częste zmiany kursu walutowego oznaczają zatem większą zmienność dochodu, a więc i poważne ryzyko strat finansowych.

Aby zachęcić inwestorów, niektóre państwa decydują się na wprowadzenie tzw. sztywnych kursów walut, dla zredukowania ryzyka walutowego występującego w tym kraju. Wprowadzenie sztywnego kursu walutowego może pomóc w postrzeganiu banku centralnego jako instytucji wiarygodnej i realizującej jasno określony cel kursowy. W krajach, gdzie zaufanie inwestorów do waluty krajowej zostało poważnie nadszarpnięte (np. poprzez nieodpowiedzialne zachowanie polityków lub wymykające się spod kontroli stopy inflacji), przydać może się umocowanie sztywnego kursu regułą prawną (tzw. system izby walutowej).

Niestety, utrzymywanie sztywnego kursu ma też swoje wady. Jeżeli rynki przestaną wierzyć, że kurs utrzyma się na zadeklarowanym przez bank centralny poziomie, nastąpi gwałtowna ucieczka inwestorów od waluty krajowej. W tej sytuacji istnieje poważne ryzyko, że nagromadzone przez bank centralny rezerwy walutowe mogą nie wystarczyć do obrony spadającego kursu. Mamy wtedy do czynienia z kryzysem walutowym.

Skutek populizmu

Dla zrozumienia istoty kryzysów walutowych bardzo pouczający jest najświeższy jego przypadek – Argentyny. W początku XX wieku Argentyna należała do czołówki najbogatszych państw na świecie (co obrazuje popularne przed I wojną światową przysłowie "Bogaty jak Argentyńczyk"). W drugiej połowie XX wieku, na skutek zwycięstwa wyborczego populistów, postępowało już jednak polityczne rozdawnictwo środków publicznych, co wpłynęło na ustawiczne zwiększanie deficytów budżetowych. Szybko rosły ceny. Kulminacja tych procesów miała miejsce w latach 80, kiedy pojawiły się problemy ze spłacaniem zaciągniętych za granicą długów, a inflacja sięgnęła 3000 proc. w 1989 roku. Argentyńskie peso błyskawicznie traciło na wartości, co powodowało, że pozbywali się go nie tylko inwestorzy, ale i zwykli obywatele. Normalne funkcjonowanie gospodarki stało się w tych warunkach wysoce utrudnione.

Próba przeciwdziałania

Aby powstrzymać inflację i przywrócić zaufanie inwestorów zdecydowano się na wprowadzenie sztywnego kursu walutowego. Reformie tej towarzyszyło ograniczenie wydatków publicznych i zniesienie barier przepływów środków finansowych pomiędzy Argentyną a zagranicą. Chociaż wywołało to masowy powrót inwestorów na rynek argentyński, to ich zaufanie do rządu było obecnie bardzo ograniczone wskutek pamięci o chaosie ekonomicznym z ubiegłej dekady. W tej sytuacji każde nagłe wycofanie się inwestorów oznaczało problemy dla banku centralnego, który musiał uporać się ze spadającym kursem peso za pomocą ograniczonych przecież rezerw walutowych. Praktyka pokazała, że preteksty do ucieczki inwestorów z Argentyny występowały w latach 90 dość często, a kraj okazał się wyjątkowo podatny na wstrząsy zewnętrzne.

Czynnik zewnętrzny

Początek właściwego kryzysu walutowego wiązał się z gwałtownym pogorszeniem koniunktury w Brazylii, kraju o podobnej strukturze eksportu do Argentyny. Władze Brazylii zdecydowały się na administracyjne obniżenie kursu swojej waluty (dewaluację), przez co poprawiły konkurencyjność cenową brazylijskich towarów. Tego ruchu nie mogła niestety powtórzyć Argentyna, skrępowana systemem izby walutowej. Z dnia na dzień eksport brazylijski wyparł z rynków światowych towary argentyńskie, wyraźnie droższe z powodu sztywnego poziomu kursu walutowego. Wolumen eksportu Argentyny błyskawicznie zmniejszył się o 12%, za co, wobec dużego udziału eksportu w produkcji Argentyny (25% w 2004 roku), kraj zapłacił recesją gospodarczą. Opłacalność dalszego utrzymywania izby walutowej stanęła pod znakiem zapytania. Inwestorzy byli coraz mocniej przekonani, że podatność Argentyny na wstrząsy pochodzące z innych krajów może sprawić, iż w przyszłości rząd wycofa się z systemu kursowego. Za podwyższone ryzyko żądali wyższych zysków z zainwestowanych w Argentynie środków finansowych (wyższej premii za ryzyko), co powodowało presję na wzrost zadłużenia. Kontrola rządu nad rosnącymi wydatkami publicznymi (zwłaszcza w przypadku prowincji) okazała się niedostateczna, czego efektem był kryzys polityczny. Pomimo, że podjęto jeszcze próby ratowania systemu (uporządkowanie wydatków i uelastycznienie systemu izby walutowej), przeczucie o nieuchronności kryzysu przeważyło ostatecznie, materializując się w panicznej ucieczce inwestorów zagranicznych w końcu 2001 roku. Zgodnie z efektem "owczego pędu", w podobny sposób zachowali się obywatele, masowo podejmujący wkłady oszczędnościowe nagromadzone w bankach. Ponieważ wszyscy żądali wymiany peso na dolary po sztywno ustalonym kursie, zgromadzone rezerwy walutowe banku centralnego okazały się niewystarczające. Kraj ogłosił niewypłacalność, a peso zostało zdewaluowane o 30%. Sztywny kurs na dłuższą metę okazał się nie do utrzymania.

Wnioski płynące z tego kryzysu niewątpliwie pomagają różnym krajom utrzymać stabilność finansową, ale ryzyka kryzysu walutowego nie uda się przecież zupełnie wyeliminować.

Tekst opracowano przy wykorzystaniu: Krugman P.P.(2001): Wracają problemy kryzysu gospodarczego. Tłum. A. Szeworski. Warszawa. Małecki W., Sławiński A. [i in.] (2001): Kryzysy walutowe. Warszawa. Pou P. (2000): Argentina’s Structural Reforms of the 1990s. “Finance and Development. A Quarterly Magazine of the IMF”. Vol. 37, No. 1.

Autor: Piotr Matczuk - doktorant SGH

Zapytaj >> Doradcę NOTUS
Leasing >> Gold Finance
Zamów on-line >> Kredyty
Porównaj >> CHF czy PLN
Oblicz >> Zdolność
Zainwestuj >> Fundusze
Ubezpiecz >> OC i AC
Czytaj >> E-prasa
Sprawdź >> BIK
Chroń karty >> Blokada.pl

REKLAMA

INFORMACJE

[2008-07-22 12:37:00]
Pierwsze oferty odwróconych kredytów hipotecznych za trzy lata
Już dziś 8 proc. klientów banków byłoby zainteresowane odwróconym kredytem hipotecznym. Za dwa lata główna grupa docelowa dla tego typu oferty bę... [Więcej...]

[2008-07-15 14:20:00]
Nowy system bankowości elektronicznej w VW Bank direct
Volkswagen Bank direct uruchomił nowy system bankowości elektronicznej. Nowa strona transakcyjna banku oferuje szereg nowatorskich na polskim ryn... [Więcej...]

[2008-07-15 12:13:00]
Różnica między kredytem a pożyczką
Materiał pochodzi z Portalu Edukacji Ekonomicznej NBPortal.pl
W języku potocznym terminy kredyt i pożyczka często stosujemy zamiennie. W o... [Więcej...]

[Lista artykułów...]